آیا با دیدن رنگ قرمز احساس انرژی می کنید؟ آیا رنگ آبی به شما احساس آرامش میدهد؟ هنرمندان و طراحان داخلی مدتهاست بر این باور بودهاند که رنگ میتواند بهطور چشمگیری بر خلقوخو، احساسات و عواطف تأثیر بگذارد. پابلو پیکاسو هنرمند یک بار اظهار داشت: “رنگها، مانند ویژگیها، تغییرات احساسات را دنبال میکنند.”
رنگ یک ابزار ارتباطی قدرتمند است و میتواند برای سیگنال دادن به عمل، تأثیر بر خلق و خو و حتی تأثیر بر واکنشهای فیزیولوژیکی استفاده شود. برخی از رنگها با تغییرات فیزیولوژیکی از جمله افزایش فشار خون، افزایش متابولیسم و خستگی چشم مرتبط هستند.
دکتر راشل گلدمن میگوید: «این شگفتانگیز است که چگونه رنگها واقعاً بر خلق و خوی ما تأثیر میگذارند و بر رفتار ما تأثیر میگذارند».
“لحظه ای به یک فضای آشنا برای خود فکر کنید، آیا رنگی وجود دارد که در آن فضا متمایز باشد؟ به لباس های خود فکر کنید و اینکه لباسهای رنگی متفاوت هنگام پوشیدن چه احساسی به شما میدهند. شاید دفعه بعد که احساس خوبی داشتید، به این فکر کنید و ببینید که آیا با پوشیدن یک رنگ متفاوت، خلق و خوی شما تغییر میکند. بسیاری از اوقات، این چیزهای کوچک هستند که میتوانند بیشترین تاثیر را داشته باشند.”
رنگ میتواند نقش مهمی در انتقال اطلاعات، ایجاد حالات خاص و حتی تاثیرگذاری بر تصمیمات افراد داشته باشد. ترجیحات رنگی نیز بر اشیایی که مردم برای خرید انتخاب میکنند، لباسهایی که میپوشند و شیوهای که آنها محیط خود را تزئین میکنند، تأثیر میگذارد.
مردم اغلب اشیایی را با رنگهایی انتخاب میکنند که حالات یا احساسات خاصی را برمیانگیزد، مانند انتخاب رنگ ماشینی که اسپرت، آیندهنگر، براق یا قابل اعتماد به نظر میرسد. از رنگهای اتاق نیز میتوان برای برانگیختن حالات خاص استفاده کرد، مانند رنگآمیزی یک اتاق خواب به رنگ سبز ملایم برای ایجاد روحیهای آرام.
روانشناسی رنگ چیست؟
روانشناسی رنگ مطالعه چگونگی تأثیر رنگ های مختلف بر خلق و خو و رفتار انسان است. این بررسی میکند که چگونه رنگها میتوانند بر پاسخهای احساسی تأثیر بگذارند، و همچنین چگونه واکنشها به رنگ تحت تأثیر عواملی مانند سن و زمینه فرهنگی قرار میگیرند.
موضوعات مختلف مورد توجه در این زمینه عبارتند از:
معانی رنگها
چگونه رنگها بر پاسخهای فیزیولوژیکی تاثیر میگذارند
واکنشهای احساسی به رنگ
عواملی که بر ترجیحات رنگ تأثیر میگذارد
تفاوتهای فرهنگی در معانی و تداعی رنگهای مختلف
آیا رنگها میتوانند بر سلامت روان تأثیر بگذارند یا خیر
چگونه رنگها میتوانند بر رفتارها تأثیر بگذارند
راههایی که میتوان از رنگها برای ارتقاء رفاه استفاده کرد
چگونه میتوان از رنگها برای بهبود ایمنی و طراحی بهینه تر محیطهای خانه و کار استفاده کرد؟
بسیاری از شواهد در این زمینه نوظهور در بهترین حالت حکایتی است، اما محققان و کارشناسان چند کشف و مشاهدات مهم در مورد روانشناسی رنگ و تأثیر آن بر خلق و خوی، احساسات و رفتار انجام داده اند.
تأثیرات روانی رنگ
کاوش علمی روانشناسی رنگ ها نسبتاً جدید است، اما مردم از دیرباز به ماهیت و تأثیر رنگ علاقه مند بودهاند. در فرهنگهای باستانی، رنگ ها اغلب برای درمان شرایط مختلف و تأثیرگذاری بر احساسات استفاده می شدند. آنها همچنین در اعمال معنوی مختلف نقش داشتند.
چرا رنگ چنین نیروی قدرتمندی در زندگی ما است؟ چه اثراتی میتواند بر بدن و ذهن ما داشته باشد؟
در حالی که درک رنگ تا حدودی ذهنی است، برخی از جلوههای رنگی دارای معانی جهانی هستند.
رنگهایی که در ناحیه قرمز طیف رنگ قرار دارند به رنگهای گرم معروف هستند و شامل قرمز، نارنجی و زرد میشوند. این رنگهای گرم احساساتی از احساس گرما و راحتی تا احساس خشم و خصومت را برمیانگیزد.
رنگهای سمت آبی طیف به رنگهای سرد معروف هستند و شامل آبی، بنفش و سبز میشوند. این رنگها اغلب آرام توصیف میشوند، اما میتوانند احساسات غمگینی یا بیتفاوتی را نیز به ذهن متبادر کنند.
یک مطالعه در سال ۲۰۲۰ که تداعیهای عاطفی ۴۵۹۸ نفر از ۳۰ کشور مختلف را مورد بررسی قرار داد، نشان داد که مردم معمولاً رنگهای خاصی را با احساسات خاصی مرتبط میکنند. با توجه به نتایج مطالعه:
سیاه: 51 درصد از پاسخ دهندگان سیاهی را با غم و اندوه مرتبط دانستند
سفید: 43٪ از مردم سفید را با تسکین مرتبط میدانند
قرمز: 68 درصد قرمز را با عشق مرتبط میدانند
آبی: 35 درصد رنگ آبی را با احساس آرامش مرتبط میکند
سبز: 39 درصد رنگ سبز را به رضایت پیوند میدهند
زرد: 52 درصد احساس کردند که رنگ زرد به معنای شادی است
بنفش: 25 درصد گزارش کردند که بنفش را با لذت مرتبط میدانند
قهوه ای: 36% رنگ قهوه ای را به انزجار مرتبط میکند
نارنجی: 44 درصد نارنجی را با شادی مرتبط میدانند
صورتی: 50 درصد رنگ صورتی را با عشق مرتبط میدانند
محققان این مطالعه پیشنهاد کردند که چنین نتایجی نشان میدهد که به نظر میرسد تداعیهای رنگ-احساس ویژگیهای جهانی دارند. این معانی مشترک ممکن است نقش اساسی در کمک به ارتباطات داشته باشند.
روانشناسی رنگ به عنوان درمان
چندین فرهنگ باستانی، از جمله مصریها و چینیها، کروموتراپی یا استفاده از رنگها را برای بهبودی انجام میدادند. کروموتراپی گاهی اوقات به عنوان نور درمانی یا رنگ شناسی شناخته میشود.
رنگ شناسی امروزه هنوز به عنوان یک درمان جامع یا جایگزین استفاده میشود.
در این درمان:
قرمز برای تحریک بدن و ذهن و افزایش گردش خون استفاده میشود.
تصور میشود که رنگ زرد باعث تحریک اعصاب و پاکسازی بدن میشود.
پرتقال برای بهبود ریهها و افزایش سطح انرژی استفاده میشود.
اعتقاد بر این است که آبی باعث تسکین بیماریها و درمان درد میشود.
تصور می شود که سایه های نیلی مشکلات پوستی را کاهش میدهد.
در حالی که تحقیقات بیشتری مورد نیاز است، یک مطالعه در سال ۲۰۲۰ نشان داد که کروموتراپی ممکن است راهی موثر برای کمک به مبارزه با احساس خستگی و استرس پس از سانحه در پرستاران بخش مراقبتهای ویژه باشد.
تحقیقات مدرن در روانشناسی رنگ
اکثر روانشناسان رنگ درمانی را با شک و تردید می بینند و به این نکته اشاره میکنند که تأثیرات فرضی رنگ اغلب به شدت اغراق آمیز است. رنگها نیز در فرهنگهای مختلف معانی مختلفی دارند.
با این حال، اثرات تغییر خلق و خوی رنگ ممکن است موقتی باشد. اتاق آبی ممکن است در ابتدا باعث ایجاد احساس آرامش شود، اما این اثر پس از مدت کوتاهی از بین میرود.
با این حال، تحقیقات موجود نشان داده است که رنگ میتواند افراد را به روشهای شگفت انگیز مختلفی تحت تاثیر قرار دهد:
قرصهای رنگی با تسکین درد بیشتر همراه هستند، در حالی که قرصهای قرمز با داشتن خواص محرک بیشتر همراه هستند.
قرمز باعث میشود افراد با سرعت و نیروی بیشتری واکنش نشان دهند، چیزی که به گفته محققان ممکن است در طول فعالیتهای ورزشی مفید باشد.
بازیکنان سیاهپوش در رویدادهای ورزشی رقابتی بیشتر جریمه میشوند
تحقیقات تکمیلی هنوز مورد نیاز است.
علاقه به موضوع روانشناسی رنگ در حال افزایش است، اما چندین سوال بی پاسخ باقی مانده است. چگونه تداعی رنگ ایجاد می شود؟ تأثیر این تداعی ها بر رفتار دنیای واقعی چقدر قدرتمند است؟
آیا می توان از رنگ برای افزایش بهرهوری کارگران یا ایمنی محل کار استفاده کرد؟ چه رنگهایی بر رفتار مصرف کننده تاثیر میگذارند؟ آیا تیپهای شخصیتی خاصی رنگهای خاصی را ترجیح میدهند؟ همانطور که محققان به بررسی چنین سؤالاتی ادامه میدهند، ممکن است به زودی درباره تأثیر رنگ بر روانشناسی انسان اطلاعات بیشتری کسب کنیم.
زنا اوکانر، یکی از اعضای هیئت علمی دپارتمان معماری، طراحی و برنامه ریزی در دانشگاه سیدنی، پیشنهاد می کند که مردم باید مراقب بسیاری از ادعاهایی که در مورد روانشناسی رنگ می بینند باشند.
اوکانر توضیح میدهد: «بسیاری از این ادعاها از نظر پشتوانه تجربی فاقد مدرک هستند، نقصهای اساسی را نشان میدهند (مانند سادهسازی بیش از حد علّی و اعتبارسنجی ذهنی)، و ممکن است شامل فاکتوئیدهایی باشند که بهعنوان حقایق ارائه میشوند. “علاوه بر این، چنین ادعاهایی اغلب به تحقیقات منسوخ شده بدون اشاره به یافتههای تحقیقات فعلی اشاره میکنند.”
رنگ میتواند بر عملکرد تأثیر بگذارد
مطالعات همچنین نشان دادهاند که رنگهای خاص میتوانند بر عملکرد تأثیر بگذارند. هیچ کس دوست ندارد یک تست درجه بندی شده را ببیند که با جوهر قرمز پوشانده شده است، اما یک مطالعه نشان داد که دیدن رنگ قرمز قبل از امتحان در واقع به عملکرد آزمون آسیب میرساند.
در حالی که رنگ قرمز اغلب به عنوان تهدید کننده، تحریک کننده یا هیجان انگیز توصیف میشود، بسیاری از مطالعات قبلی در مورد تأثیر رنگ قرمز تا حد زیادی بینتیجه بودهاند. با این حال، این مطالعه نشان داد که قرار دادن دانشآموزان در معرض رنگ قرمز قبل از امتحان تأثیر منفی بر عملکرد آزمون دارد.
در اولین آزمایش از شش آزمایشی که در این مطالعه توضیح داده شد، به ۷۱ دانشجوی کالج ایالات متحده قبل از انجام یک آزمون پنج دقیقهای، یک شماره شرکتکننده به رنگ قرمز، سبز یا سیاه ارائه شد.
رنگ و خرید مصرف کننده
روانشناسی رنگ نشان میدهد که سایههای مختلف میتوانند اثرات مختلفی داشته باشند، از تقویت خلق و خو گرفته تا ایجاد اضطراب. اما آیا رنگ محصولاتی که خریداری میکنید میتواند چیزی در مورد شخصیت شما بگوید؟ برای مثال، آیا رنگ خودرویی که میخرید میتواند به نوعی با برخی از ویژگیها یا ویژگیهای شخصیتی مرتبط باشد؟
هنگام خرید اقلام، ترجیحات رنگی شما ممکن است چیزی در مورد تصویری که میخواهید ارائه دهید بیان کند. ترجیحات رنگی، از لباسی که میپوشید تا ماشینی که رانندگی میکنید، گاهی اوقات میتواند بیانیهای در مورد اینکه ما میخواهیم دیگران از ما چه برداشتی داشته باشند را بیان کند. عوامل دیگری مانند سن و جنسیت نیز میتوانند بر انتخاب رنگ ما تأثیر بگذارند.
سفید: همانطور که بسیاری از خوانندگان تایید میکنند، رنگ سفید میتواند احساس تازگی و تمیزی داشته باشد. این رنگ اغلب برای برانگیختن حس جوانی و مدرنیته استفاده میشود.
مشکی: خوانندگان ما اغلب مشکی را یک رنگ “قدرتمند” توصیف میکنند، که ممکن است دلیل این باشد که مشکی محبوبترین رنگ برای وسایل نقلیه لوکس است. مردم اغلب این رنگ را جذاب، قدرتمند و مرموز توصیف میکنند.
نقره ای: سومین رنگ محبوب خودرو است و با حس نوآوری و مدرنیته مرتبط است. محصولات با تکنولوژی بالا اغلب نقره ای هستند، بنابراین رنگ آنها اغلب جدید، مدرن و پیشرفته دیده میشود.
قرمز: قرمز رنگی پررنگ و جلب توجه است، بنابراین ترجیح دادن این نوع خودرو ممکن است به این معنی باشد که می خواهید تصویری از قدرت، عمل و اعتماد به نفس به نمایش بگذارید.
آبی: مردم اغلب آبی را به عنوان رنگ ثبات و ایمنی توصیف می کنند. رانندگی با ماشین آبی یا SUV ممکن است نشان دهد که شما قابل اعتماد و قابل اعتماد هستید.
زرد: به گفته کارشناسان، رانندگی با یک وسیله نقلیه زرد ممکن است به این معنی باشد که شما به طور کلی فردی شاد هستید و شاید کمی بیشتر از یک فرد معمولی مایل به ریسک کردن هستید.
خاکستری: کارشناسان پیشنهاد میکنند که افرادی که ماشینهای خاکستری میرانند، نمیخواهند متمایز شوند و در عوض چیزی ظریفتر را ترجیح میدهند.
ممکن است فردی در جوانی رنگهای روشنتر و جلبتوجهتر را ترجیح دهد، اما با افزایش سن به سمت رنگهای سنتیتر جذب میشود. شخصیت خریدار می تواند نقش مهمی در انتخاب رنگ داشته باشد، اما خریداران اغلب به شدت تحت تاثیر عواملی مانند قیمت و همچنین در دسترس بودن قرار می گیرند.
به عنوان مثال، خرید یک وسیله نقلیه سفید ممکن است کمتر در مورد این باشد که بخواهید مردم فکر کنند شما جوان و مدرن هستید و بیشتر در مورد آب و هوایی که در آن زندگی می کنید. افرادی که در آب و هوای گرم زندگی می کنند به طور معمول وسایل نقلیه رنگ روشن را به خودروهای تاریک ترجیح می دهند.
در نظر داشته باشید
پس نتیجه چیست؟ کارشناسان دریافتهاند که در حالی که رنگ میتواند بر احساس و رفتار ما تأثیر بگذارد، این تأثیرات تابع عوامل شخصی، فرهنگی و موقعیتی است. تحقیقات علمی بیشتری برای دستیابی به درک بهتر روانشناسی رنگ ها مورد نیاز است.
منابع
Jonauskaite D, Abu-Akel A, Dael N, et al. Universal patterns in color-emotion associations are further shaped by linguistic and geographic proximity. Psychol Sci. 2020;31(10):1245-1260
Elliot AJ. Color and psychological functioning: a review of theoretical and empirical work. Front Psychol. 2015;6:368
Emani R, Ghavami H, Radfar M, Reza Khalkhali H. Impact of chromotherapy on professional quality of life in intensive care unit nurses: a randomized controlled trial. Fatigue: Biomedicine, Health & Behavior. 2020;8(3):121-129
Amawi RM, Murdoch MJ. Understanding color associations and their effects on expectations of drugs’ efficacies. Pharmacy (Basel). 2022;10(4):82
Elliot AJ, Aarts H. Perception of the color red enhances the force and velocity of motor output. Emotion. 2011;11(2):445-9
Frank MG, Gilovich T. The dark side of self- and social perception: black uniforms and aggression in professional sports. J Pers Soc Psychol. 1988;54(1):74‐۸۵
O’Connor Z. Colour psychology and colour therapy: Caveat emptor. Color Res Appl. 2011;36(3):229-234
Elliot AJ, Maier MA, Moller AC, Friedman R, Meinhardt J. Color and psychological functioning: the effect of red on performance attainment. J Exp Psychol Gen. 2007;136(1):154-68
وحیده عباسی(مشاور و روانشناس)