یک یا چند ماه قبل از شروع:
برای آنکه کودک توالترفتن را بیاموزد ابتدا باید مغز او تکامل یابد و سیستم عصبی مرکزی بتواند مثانه او را کنترل کند. وقتی هنوز مغز کامل نیست، کودک بدون اختیار ادرار میکند یعنی مثانه یا رودهها به محض پرشدن، خالی میشوند. تقریبا در تمام کودکان از ۲۸ ماهگی به بعد، مغز تکامل پیدا میکند و میتوانند ادرارشان را کنترل کنند.
ببنید که آیا کودکتان علائمی از آمادگی برای شروع آموزش را دارد یا نه. یعنی کودک هر بار ۲ یا بیش از دو ساعت خشک بماند، خودش بخواهد که از لگن دستشویی استفاده کند، با پوشک کردن مخالفت کند و هر روز در زمانهای معینی مدفوع کند.
«این شیوه در کودکان زیر ۲۸ ماه نسبتاً تضمین شده است، هرچه بیشتر به ۳ سالگی نزدیکتر شوند تاثیر آن کمتر میشود.»
فصل تابستان، بهترین زمان برای گرفتن کودک از پوشک است. برنامه زمانیتان را پاک کنید و برای تعطیلات طولانی آخر هفته یعنی ۳ روز کامل برنامه ریزی کنید. فعالیتهای منظم آخر هفته را حذف کنید و از اینکه شریک آموزش دهندهتان حداقل دو روز کامل برای کمک به شما در کنارتان است اطمینان حاصل کنید.
می توانید با بازیهای عروسکی چگونگی انجام کار را همراه با شعر به وی آموزش دهید.برای کودکتان یک صندلی توالت کوچک بخرید و به او یاد دهید که هر زمان احساس نیاز کرد، روی آن بنشیند. میتوانید این صندلی را در حمام یا دستشویی قرار دهید.
وقتی توالت رفتن را به کودک آموزش میدهید لباسهای راحت تن او کنید تا بتواند بلافاصله آنها را دربیاورد. فاصله زمانی بین حس کودک برای توالت رفتن و انجام این کار گاهی بسیار کوتاه است. در تابستان فقط یک شورتک گشاد پای او کنید تا بلافاصله بتواند آن را دربیاورد.
یک هفته قبل از شروع
یک بسته پوشک را به کودکتان نشان بدهید و بگویید ،دیگر نیازی به اینها ندارید و او قرار است بیپوشک بگردد. این را به عنوان یک ماجرای مفرح و هیجانانگیز معرفی کنید. به او بگویید هر وقت این بسته پوشک تمام شود، دیگر نیازی نیست او پوشک به پا کند و آزاد است!
یکی از علتهای کارآمدی این روش (و علت این که به آن روش «کودک بی_پوشک» میگویند) این است که بچهها عاشق این هستند که بیلباس بگردند!
اولین روز آموزش
همراه با کودکتان از خواب بیدار شوید. پوشکش را باز کنید. بهتر است کودکتان لباسی داشته باشد که مزاحم نشستن او روی لگن نشود. یک دامن کوتاه برای دخترها عالی است. برای پسرها هم فقط یک شورت راحتتر است. از حالا به بعد شما و همسرتان باید چشم بدوزید به بچهتان تا اگر نشانههایی از نیاز به دستشویی دیدید، او را فوری به نزدیکترین لگن برسانید.
در طول روز همگی (یعنی خودتان، همسرتان و کودکتان) را مجبور کنید میوه و چیزهای آبکی بخورند و کلی آب و شربت دم دست بگذارید که چیزی برای توالت داشته باشید! هر وقت خودتان خواستید به توالت بروید، به کودکتان بگویید و مراحل را برایش توضیح دهید. جای دقیق لگن را به او نشان بدهید و بگویید که چه انتظاری از او دارید.
اگر کودکتان روی لگن نشست و کارش را انجام داد، موفقیتش را به او تبریک بگویید، حتی اگر بیشترش روی زمین ریخته بود و فقط یک قطرهاش به لگن رسیده بود! اگر این طوری شد، سرود توالت را با هم اجرا کنید و حتی میتوانید به او جایزه هم بدهید. بعد از ۱۰ تا ۱۲ بار، معمولا بچهها یاد میگیرند به صورت مستقل از لگن استفاده کنند.
اگر یک اتفاق ناخوشایند رخ داد (مثلا مبل یا فرش کثیف شد) نگویید «چیزی نیست!». به جایش با یک لحن ملایم و کمی ناراحت بگویید «جیش (یا پیپی) توی لگن!» و به کودکتان کمک کنید تا فرش و مبل را تمیز کنید. به هیچ عنوان سرش داد نزنید و به خاطر اتفاقی که افتاده، شرمندهاش نکنید. اتفاق، حتما میافتد!
قبل از زمان خواب بعدازظهر و خواب_شبانه، به کودکتان بگویید که وقت توالت است (از او نپرسید که میخواهد برود یا نه، چون جوابش نه خواهد بود!) و بعد پوشکش کنید، مگر این که مطمئن باشید خشک میماند.
روز دوم آموزش
روش روز اول را ادامه بدهید. تنها تفاوت این است که در روز دوم میتوانید یک ساعت در بعدازظهر بیرون بروید. صبر کنید تا او در لگن کارش را بکند و بعد سریع از خانه بیرون بزنید! این طوری به او میفهمانید که بین زمان بیرون رفتن از خانه و دستشویی کردن، ارتباطی وجود دارد. ضمنا با این کار کودکتان را با «توالت درخواستی» هم آشنا میکنید، یعنی قبل از بیرون رفتن از او بخواهید که توالت کند.
موقع بیرون رفتن پای کودکتان یک شلوار راحت بکنید و برایش پوشک نبندید.
بهتر است برای بیرون رفتن یک جای نزدیک را انتخاب کنید تا پیاده (بدون ماشین) بروید. .
روز سوم آموزش
همان روش روز اول را ادامه بدهید، اما میتوانید صبح و عصر برای یک ساعت بیرون بروید. هر بار قبل از رفتن از کودکتان بخواهید توالت کند و بعد بیرون بروید.
بعد از آموزش
برای ۳ ماه آینده، به کودکتان اجازه بدهید با شورت یا با یک شلوار شل و ول در خانه بگردد. پوشک را فقط برای خواب شبانه استفاده کنید. بیرون از خانه هم شلوارهای راحت پای او کنید که پایین کشیدنشان ساده باشد.
شورتهای آموزشی یا لباسهای زیر تنگ برای بچه حس پوشک را دارند و استفاده از آنها قبل از ۳ ماه کودکتان را ترغیب میکند که توی همانها کارش را انجام بدهد. بعد از ۳ ماه بدون هیچ رخداد غیر منتظره، میتوانید به او شورت بپوشانید.
وقتی بیرون میروید، لگن کوچکتان را همراهتان ببرید. در محیطهای عمومی از آن در دستشوییهای عمومی استفاده کنید یا از تبدیلهای توالت فرنگی برای او استفاده کنید. حتما دستهای خودتان و کودکتان را بعد از استفاده از توالت بشویید.
اگر آموزش ۳ روزه جواب نداد، چطور؟
اگر کودک شما بعد از آموزش ۳ روزه هیچ اشتیاقی برای استفاده از لگن نشان نداد، ۶ تا ۸ هفته وقفه ایجاد کنید و دوباره امتحان کنید. اگر کودکتان کمتر از ۷۵درصد موفقیت نشان بدهد یا اصلا برایش اهمیتی نداشته باشد که زیر پایش خیس میشود، آموزش را متوقف کنید و به بعد موکول کنید.
خیلی عجله نکنید. پسر بچه ها دیرتر به این دست موقعیتها تن می دهند.
ضمنا به هیچ عنوان وعده هدیه ندهید چون کل جریان تربیت کودکتان را زیر سوال می برد و یاد می گیرد که همیشه می تواند باج بگیرد.
- به جای اینکه کودکتان را با خودتان به دستشویی ببرید، برای نشان دادن این فرآیند از عروسک استفاده کنید.
این تمرین برای این است که کودک تان کنترل ادرار و دفع آن در هر زمان را بیاموزد.
خیلی از والدین تصور می کنند با ابزارهای جانبی می توانند مانع از کثیف کاری در منزل شوند. مثلا شورتهای آموزشی ابزاری است که در سالهای اخیر زیاد مورد استفاده والدین قرار می گیرد ولی بسیاری از کودکان شورت آموزشی را با پوشک اشتباه می گیرند و به محض پوشیدن این دست شورتها خود را خیس می کنند. پس اگر کودک شما هم این گونه است عصبانی نشوید. کودکتان را غیر طبیعی قلمداد نکنید. بهتر است که در این دست کودکان از شورت آموزشی استفاده نکنید هر چند که این دست شورتها برای خیلی از کودکان مفید است.
برخی از کودکان در مدت کوتاهی آموزش می بینند، اما بعضی دیگر ماهها یا حتی یک سال طول می کشد تا همه چیز را یاد بگیرند. شکست در هر یک از مراحل آموزش، امری عادی است بخصوص هنگامی که کودک بیمار، خسته یا عصبانی است. تا ۴ سالگی تنها ۲% از کودکان ممکن است نتوانند آموزش بگیرند.
نکته آخر اینکه در جریان آموزش توالت رفتن به کودکان، خود را درگیر نجس و پاکی منزل نکنید. اجازه دهید هم کودک راحت باشد هم خودتان چون در غیر این صورت این آموزش هم برای شما و هم کودکتان توام با استرس زیاد خواهد بود. در صورت امکان سعی کنید بخشی از خانه یا یک اتاق را پاک و مطهر نگه دارید تا در آن موقعیت به راحتی و با آرامش آداب دینی تان را انجام دهید یا حتی با آرامش در آن مکان استراحت کنید. پاک نگه داشتن یک بخش از خانه بسیار راحت تر از پاک نگه داشتن همه زوایای خانه است. پس اول شرایط روحی خود را آماده کنید و سپس تربیت توالت را در فرزندتان شروع کنید.