شلختگی چیست ؟
اگر کمی به اطراف خود نگاه کنید افرادی را میبینیدکه با بینظمیهایشان با اعصاب شما بازی میکنند.
نامرتب لباس میپوشند، منزل یا اتاق شخصیشان بسیار کثیف و نامرتب است عدهای هم پا را فراتر از این میگذارند و این ریخت و پاش و به هم ریختگی را به زندگی دیگران هم راه میدهند. در این شماره زبان بدن با کمک سیدعلی دربانی، روانشناس از علل بروز این مشکل و ریشههای آن همچنین طریقه شناخت زبان بدن این افراد میگوییم.
به چه کسانی شلخته میگوییم ؟
نامرتب بودن یا در زبان عامیانه همان شلخته بودن میتواند دلایل بسیار و انواع و اقسام داشته باشد که برمیگردد به ویژگیهای شخصیتی و خلقی فرد یا به الگویی که در آموزش شلختگی به او نقش داشته است. شلختگی تقریبا مساوی است با بینظمی، البته با درجه شدت بیشتر. این اختلال رفتاری اتفاقا در جامعه ما بسیار شایع است به عنوان نمونه بعضیها ظاهرشان مرتب و آراسته است ولی اتاقشان به هم ریخته و نامنظم است.
عدهای اتاقشان مرتب ولی ظاهری نامرتب دارند، عدهای هم اتاق نامرتب هم پوشش نامرتب و عدهای دیگر اگر چه پوشش و اتاقی مرتب دارنداما در زندگی اطرافیان خراب کاری میکنند.گاه این بینظمی در بعد اجتماعی است کسانی هستند که بیخود خرج میکنند و مصرف آنها زیاد از حد است و موجودی جامعه را به لحاظ امکانات اقتصادی رعایت نمیکنند، آنها بیانضباط اقتصادی و مالیاند.
بسیاری از مسائل اخلاقی مانند وفای به عهد و پیمان و احترام به اموال عمومی و دولتی و رعایت بهداشت اجتماعی و حسن خلق و احترام به ناموس مردم و پرداخت حقوق دیگران و … در اجتماع در موضوع شلختگی مفهوم پیدا میکند.
شناخت زبان بدن یک فرد شلخته کار دشواری نیست
یک فرد شلخته را قبل از هر چیز میتوان از روی پوشش و میزان رسیدگی به وضعیتاش شناخت. لباسها با هم همخوانی ندارد وآرایش و اصلاح نامرتب و به هم ریختهای دارد. در بعد رفتاری اینگونه افراد معمولا حواس پرت و بد قول هستند و اگر از آنها علت بد قولی یا حواسپرتی را جویا شوید خواهید دید با دست بر پیشانی میکوبند که یکی از علائم زبان بدن افراد فراموشکار و معمولا دروغگو است. نحوه نشستن این افراد نیز از افراد دیگر متفاوت است و خیلی اوقات وارد اماکن عمومی که میشوید فرد شلخته در گوشهای در جای نامناسب و اغلب آلوده نشسته است. یکی از شیرینکاریهای این عده ریختن چای و شربت یا کاسه آش و سوپ روی پیراهن و لباس خود یا اطرافیان یا گاهی در حوزه آکادمیکتر با ریختن آش و مواد غذایی روی جزوه خود و دوستان است، علائم فوق همه یا هر یک به تنهایی ما را در شناخت یک شلخته کمک میکند.
شلختگی میتواند ارثی باشد
افراد شلخته معمولا در خانواده خودشان یک فرد شلخته داشتهاند. پس یک دلیل میتواند مشاهده باشد؛ یعنی به عنوان نمونه پدر شلخته است و کودک رفتارهای او را مشاهده میکند و از آنجا که بیشتر انسانها متمایل به راحتطلبیاند، کودک ترجیح میدهد از پدرش الگوبرداری کند تا از مادرش که منظمتر است، بنابراین مسواک نمیزند، لباسهایش را جمع نمیکند.یادگیری هم یکی دیگر از عوامل موثر است یعنی رفتار شلختگی بر اثر تکرار اتفاق میافتد. به عنوان نمونه بچه از اول لباسهایش را میریزد و جمع نمیکند و کسی هم به او چیزی نمیگوید. همین رفتار به تدریج تبدیل به عادت میشود اما به وجود آمدن رفتار شلختگی علتهای دیگری هم میتواند داشته باشد.
درمان شلختگی
۱) برای درمان شلختگی، فرد باید اول بپذیرد که شلخته است و بخواهد که درمان شود. یک همراه که بهتر است از اعضای خانواده باشد میتواند در ترک عادت شلختگی به فرد کمک زیادی بکند.
۲) مرحله بعدی درمان، بستن قرارداد با فرد شلخته است. یعنی با او قرارمیگذاریم وقتی وارد منزل شد مثلا کفشهایش را جفت و لباسش را آویزان کند و اگر فرد یادش رفت این کار را بکند، به نرمی و ملایمت به او یادآوری کنیم که «قرارمان این شد که لباسهایت را آویزان کنی و…». در درمان شلختگی بهتر است از اصل جلوگیری از بروز رفتار استفاده کنیم یعنی اصلا نگذاریم رفتار نادرست انجام شود پس لازم است مدتی روی رفتارهای فرد نظارت داشته باشیم.
۳) اگر فردی در پذیرش قرارداد مشکل داشت میتوانیم به روش غیرمستقیم و با رفتارمان به او نشان بدهیم که باید لباسهایش را جمع کند. بهعنوان نمونه مادر به استقبال پسرش میرود و وقتی میبیند دارد طبق معمول لباسش را روی زمین میاندازد، آن را برمیدارد و درحالی که مشغول احوالپرسی با پسرش است ، با ملایمت لباس را به دستش میدهد تا در جالباسی آویزان کند. همراه یک فرد شلخته بهتر است کمتر از پیامهای کلامی استفاده کند. بهعنوان نمونه اشتباه است اگر در آشپزخانه بایستیم و سر همسرمان داد بزنیم: «لباست را بردار!» بلکه باید کنارش بایستیم و با پیامهای رفتاری یا کلامی کوتاه و ملایم این کار را به او یادآوری کنیم تا در او مقاومت ایجاد نشود. رفتارهای یک فرد شلخته باید یکی یکی و به شکل حساسیتزدایی منظم وارونه اصلاح شوند یعنی مثلا در هفته اول رفتار پرت کردن کیف اصلاح شود و در هفته دوم پخش و پلا کردن لباسها. بهتر است خانواده آن رفتار درست را تقویت و تشویق کند. تغییرات رفتاری باید آرام و به تدریج اتفاق بیفتند تا درونی و تثبیت شوند. در بعضی افراد زمان لازم برای تغییر رفتارها طولانیتر و در بعضی کوتاهتر است.
۴) در مورد آنها که خودشان قصد دارند بدون کمک کسی شلختگیشان را ترک کنند، استفاده از روش خودآگاهی توصیه میشود یعنی فرد باید ابتدا به اشراف و آگاهی نسبت به رفتارش برسد و متوجه شود که کدام یک از کارهایش نیاز به اصلاح دارد. بعد میزان خودکنترلی را در خودش افزایش دهد و از بروز آن رفتارها جلوگیری کند. میتوانید از روش علامتگذاری هم استفاده کنید. به این حالت که برنامه روزانهتان را روی کاغذی با خط درشت بنویسید و روی کمد یا هرجایی در معرض دید نصب کنید. بهعنوان نمونه امروز باید به حمام بروم، باید لباسهایم را اتو بزنم و… و بعد از انجام هر یک از این کارها، جلوی آن علامتی بزنید. شما میتوانید از روش خودگویی کلامی هم استفاده کنید. به این ترتیب که کارهایی را که باید انجام دهید مدام با صدای بلند به خودتان یادآوری کنید.
انجام این تمرینات بهصورت منظم و طبق دستورالعمل روانشناس، مشکل شلختگی را در ۹۰درصد افراد حل میکند ولی گاهی در مورد بعضی افراد که ریشه رفتارشان در کودکی است و به دلایل خاصی تثبیت شده است، نیاز به روانکاوی و تکنیکهای خاصی هست تا درمان موفق بهطور کامل انجام پذیرد.