هویت یابی جنسیتی زنان
در سالهای اخیر هویت یابی جنسیتی زنان تحت تأثیر عوامل متعددی قرار گرفته است. وضعیت و جایگاهی را که زنان امروز در جامعه به دست آورده اند بسیار متفاوت با وضعیت و جایگاه آنان در گذشته می باشد. به نظر می رسد هم زنان و هم جامعه همگام با فرایند جهانی شدن در برخورد با واقعیت ها و تحولات فکری و اجتماعی دهه های اخیر نسبت به هویت جنسیتی زنان نگرشی متوازن تر ومقبولتر یافته اند. یکی از عوامل مؤثر بر این تغییر نگرش، تأثیر رسانه ها، به ویژه رسانه های مدرن همچون اینترنت می باشد.
هویت زن ایرانی ترکیبی باز اندیشانه از هویت های سنتی و مدرن است. یکی از مهمترین منابع تغییر هویت ها در جامعه امروزی، از جمله در عرصه زندگی زنان، رسانه های جمعی می باشند. این وسایل با ایجاد بستر های فرهنگی افکار عمومی جامعه را مطابق با الگوی خود شکل می دهند و دگرگونی های عمده ای در نگرش های آنان ایجاد می کنند. تعامل از طریق رسانه های ارتباطی با تعامل رو در رو متفاوت است. در این شیوه های جدید تعامل، افراد چگونه هویت خود را آشکار می کنند؟ چگونه رسانه ها که نوع جدیدی از کنش متقابل را سامان می دهند، معنای جنسیت و هویت جنسیتی را تغییر می دهند؟
واژه هویت ریشه در زبان لاتین و دو معنای عمده دارد اولین معنای آن بیانگر مفهوم نشانه مطلق و معنای دوم آن به مفهوم تمایز مطلق است، به این ترتیب مفهوم هویت همزمان میان افراد یا اشیا دو نسبت مختلف قرار می سازد از یک طرف شباهت و از طرف دیگر تفاوت هویت فردی در رابطه میان خودانگاری و تصویر عمومی آفریده می شود.
با پاسخ به دو سوال می توان هویت را تعریف کرد: چطور من خود را تعریف کنم و چطور دیگران من را تعریف می کنند؟ و این دو سوال نشان می دهد که هویت از سویی خودساخته و از طرف دیگر توسط اسناد های دیگران شکل میگیرد. در واقع، هویت مفهومی است که با فضای بیرونی و فضای درونی ارتباط دارد.
در حالیکه در ساخت اندیشه پست مدرن، هویت کلاف در هم پیچیده ای از مفروضات، ارزشها و مدلهای فرهنگی است و این کلاف تا آخر عمر باعث وحدت و استمرار «خود» های زیادی در ما می شود.
در نتیجه می توان گفت «هویت» مشخصات زیر را در بر میگیرد:
۱ . هویت با این مسئله که من چطور خودم را میبینم و دیگران چگونه من را می بینند ارتباط دارد.
۲ . هویت با فرد و اجتماع مرتبط است.
۳ . هویت به واسطه شباهت و تفاوت مشخص می شود
۴ . هویت می تواند چند گانه یا منفرد باشد.
۵ . هویت ها می توانند ثابت، سیال یا در حال تغییر دیده شوند.
به این ترتیب بر اساس مؤلفه ها و شاخص های فوق چارچوبی برای تعریف «هویت» ارائه می گردد. همچنین میتوان در کنار این معنایابی از نظریه های «هویت اجتماعی» و «هویت جنسیتی» جنکینز استفاده کرد. وی هویت را شرط ضروری برای حیات اجتماعی می داند و معتقد است که هویت فرد که در خویشتن تجسم یافته، جدا از سپهر اجتماعی دیگران معنادار نیست.
در چنین شرایطی، مطالعه تأثیر عوامل نهادی و ساختاری از جمله خانواده، آموزش، اشتغال و رسانه ها به ویژه در شهر های بزرگ که بیشتر تحت تأثیر مدرنیته واقع شده اند، می تواند از سویی چند و چون تأثیر این نهادها را در هویت سازی یا بازسازی هویت اجتماعی زنان نمایان سازد و از سوی دیگر نشان دهد که کدام قشر از زنان و به چه میزان در برابر هویت های سنتی مقاومت کرده و فعالانه و آگاهانه سعی در ایجاد هویت های جدید می نمایند.
یکبار دیگر به سؤال اصلی متن بنگریم: چگونه ارتباطی میان الگوی استفاده، انگیزه استفاده و میزان استفاده از رسانه و نوع نگرش زنان نسبت به هویت جنسیتی خود برقرار می باشد.
شخص از طریق ارتباط با دیگران در محیط پیرامونش به فهمی از خویش به عنوان زن یا مرد دست خواهد یافت. پس عامل اساسی شناخت «هویت جنسیتی» از این منظر ارتباط و کنش میان فرد و دنیای اجتماعی خود خواهد بود. تمامی صور تعامل اجتماعی و ارتباط، به تعبیر «رولان بارت» مبنی بر تولید و مصرف نمادها هستند و یکی از راههای انتقال این نمادها رسانه می باشند.
به این ترتیب از میان همه فرآیند هایی که خاص مدرنیته هستند، «رسانه ای شدن» فرایندی است که تأثیرات آن بیشتر از همه فرآیند های دیگر بوده و این تأثیر همچنان زندگی اجتماعی را در سطح وسیعی دگرگون می کند؛ و نه تنها با دوام این فرآیند(رسانه ای شدن)، بلکه با تکامل آن روبرو هستیم. مردم در زندگی روزمره وجود این پدیده(رسانه) را ضروری و طبیعی فرض می کنند و رسانه ها اکنون بخشی از محیط زندگی روزمره ما را شکل می دهند.